– Kilka razy słyszałam, że historia jest cykliczna, ale nigdy nie odnosiłam tego do własnego życia. W 2014 roku, studiując na ostatnim roku studiów magisterskich w Donbaskiej Państwowej Akademii Budowy Maszyn w Kramatorsku, zgłosiłam się do konkursu na udział w programie Erasmus+, skierowanym do studentów z terenów objętych działaniami wojennymi. Proces rekrutacyjny obejmował kilka etapów – od przygotowania wniosku po rozmowę w ambasadzie – a jego rezultatem był niemal rok nauki na jednym z europejskich uniwersytetów. Minęło dziesięć lat i historia jakby zatoczyła koło. Mając już stopień doktora i pracując w METINVEST POLYTECHNIC, złożyłam wniosek o stypendium KRASP – Elsevier, a moje życie ponownie gwałtownie przyspieszyło – podkreśla Maryna Derzhevetska.

Jak wyglądała droga, która doprowadziła Panią do obecnego projektu badawczego realizowanego na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie?

Maryna Derzhevetska: Na tym etapie kluczową rolę odegrała współpraca akademicka i sieć kontaktów zawodowych. Moi współpracownicy z uniwersytetu przedstawili mnie Prof. Yevhenii Polishchuk, która była wówczas związana z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie jako visiting researcher. To właśnie ona zapoznała mnie z Prof. Elżbietą Kubińską. W rezultacie otrzymałam zaproszenie do włączenia się w zespół badawczy zajmujący się problematyką wiedzy finansowej. Z jednej strony był to dla mnie nowy kierunek badań, z drugiej – naturalne rozszerzenie dotychczasowych zainteresowań związanych z kapitałem ludzkim, analizą statystyczną oraz zastosowaniem technologii cyfrowych w badaniach ekonomicznych. Po przygotowaniu wspólnego wniosku zostałam stypendystką programu KRASP–Elsevier i od września 2025 do marca 2026 realizowałam projekt badawczy w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie.

Jaka była początkowa koncepcja badawcza i w jaki sposób została ona zawężona?

Wspólnie z Prof. Kubińską zdecydowałyśmy się skoncentrować na temacie „Financial education of youth and children for rebuilding Ukraine”. Punkt wyjścia stanowiło pytanie nie tylko o to, kiedy zakończy się wojna, lecz przede wszystkim o to, w jaki sposób należy przygotować społeczeństwo do procesu odbudowy. Uznaliśmy, że odpowiedź na to pytanie zaczyna się na poziomie gospodarstw domowych, codziennych decyzji finansowych młodych ludzi oraz ich świadomości ekonomicznej.

Jaki był główny cel projektu oraz zastosowane metody badawcze?

Głównym celem badania była ocena poziomu wiedzy finansowej studentów ukraińskich uczelni w kontekście powojennej odbudowy kraju oraz analiza roli podstawowych kompetencji finansowych w budowaniu odporności ekonomicznej jednostek. Projekt obejmował zarówno przegląd literatury naukowej i dobrych praktyk międzynarodowych, jak i badanie empiryczne przeprowadzone w formie ankiety online. W jego ramach opracowano zintegrowany wskaźnik FCRR (Financial Capability & Recovery Readiness), który pozwala na wielowymiarową ocenę wiedzy, postaw i zachowań finansowych młodzieży. Istotnym elementem było także sformułowanie rekomendacji dla systemu szkolnictwa wyższego, zwłaszcza w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego, zaufania do instytucji oraz gotowości inwestycyjnej młodego pokolenia.

Czym Wasze narzędzie badawcze różni się od klasycznych kwestionariuszy wiedzy finansowej?

Naszym celem było wyjście poza standardowe testy wiedzy. Opracowane narzędzie opiera się na modelu obejmującym cztery etapy: wiedzę, postawy, zachowania oraz gotowość do udziału w odbudowie gospodarki. Dodatkowo uwzględniliśmy komponenty związane ze zrównoważonym rozwojem, kompetencjami cyfrowymi oraz poziomem zaufania instytucjonalnego. Wprowadzenie pytań otwartych pozwoliło uzyskać bardziej autentyczne wypowiedzi respondentów i ograniczyć wpływ odpowiedzi społecznie pożądanych.

Dlaczego Polska stanowi ważny punkt odniesienia w badaniach nad wiedzą finansową?

Polska dysponuje dobrze rozwiniętym systemem edukacji finansowej oraz systematycznymi pomiarami kompetencji ekonomicznych społeczeństwa. Istotna jest również silna relacja między edukacją a praktyką gospodarczą oraz relatywnie wysoki poziom zaufania instytucjonalnego. W kontekście warunków wojennych w Ukrainie szczególnego znaczenia nabiera także bezpieczeństwo cyfrowe i stabilność systemu finansowego. Polskie doświadczenia nie są dla nas wzorem do prostego kopiowania, lecz inspiracją do adaptacji rozwiązań dostosowanych do realiów ukraińskich.

Jak wspomina Pani pobyt w Krakowie?

Zostałam przyjęta niezwykle serdecznie. Szczególnie poruszającym momentem było zaproszenie na Inaugurację 101. Roku Akademickiego Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, co odebrałam jako symboliczne włączenie problematyki ukraińskiej w szerszy kontekst akademicki. Bardzo cenna okazała się także współpraca z Instytutem Finansów, gdzie miałam możliwość zaprezentowania wstępnych wyników badań oraz uzyskania konstruktywnych rekomendacji dotyczących dalszego rozwoju projektu.

Z jakimi nadziejami przystąpiła Pani do realizacji tego projektu?

Projekt traktuję jako kolejny krok w kierunku wspólnego celu, jakim jest zwycięstwo Ukrainy i jej zrównoważony rozwój gospodarczy. Jednocześnie stanowi on ważny element budowania trwałych relacji naukowych z polskimi partnerami, które – mam nadzieję – będą kontynuowane także po jego zakończeniu. Dla mnie osobiście jest to także okazja do doskonalenia warsztatu badawczego, rozwijania narzędzia pomiaru kompetencji finansowych oraz przekładania wyników badań na praktyczne rekomendacje dla systemu edukacji.

Jestem głęboko wdzięczna Polsce, programowi KRASP–Elsevier oraz społeczności Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie za stworzenie warunków do realizacji tego projektu. Szczególne podziękowania kieruję do prof. Elżbiety Kubińskiej za wsparcie merytoryczne i życzliwość.