Stop biodeterioracji – szybka detekcja aktywnych grzybów pleśniowych
Rozwój gospodarczy, postępy osiągane w nauce oraz transformacja nowoczesnych technologii w połączeniu z konsumpcjonistycznym podejściem do życia sprzyjają masowemu wzrostowi produkcji dóbr materialnych. Zagrożeniem dla trwałości przedmiotów są zniszczenia
Przedmioty codziennego użytku, żywność, kosmetyki czy sprzęt elektroniczny podlegają naturalnym procesom niszczenia, które są spowodowane działaniem zarówno czynników środowiskowych takich, jak: temperatura, wilgotność względna, promieniowanie, zanieczyszczenie środowiska, mikroorganizmy, jak i czynników wewnętrznych, do których należy zaliczyć np. związki chemiczne wchodzące w skład produktu. Większość wymienionych czynników powoduje zmiany właściwości fizykochemicznych produktów, natomiast mikroorganizmy powodują ich niszczenie, w drodze procesu nazywanego biodeterioracją.
Biodeterioracja
Statystyki podawane dla rynku niemieckiego wskazują, że biodeterioracja samych materiałów budowalnych przynosi straty w budownictwie sięgające corocznie 20 mln Euro. Innym przykładem, opisującym wysokość strat poniesionych w wyniku niszczącej działalności mikroorganizmów, może być zdarzenie, które miało miejsce w kanadyjskim Muzeum Nauki i Techniki. Muzeum zostało zamknięte w 2014 roku z powodu rozwoju grzybów pleśniowych na całej powierzchni poddasza, po zalaniu spowodowanym nieszczelnością dachu. Koszty renowacji budynku oszacowano na 80 mln dolarów kanadyjskich. Przytoczone sytuacje obrazują przykładową wartość zasięgu strat ekonomicznych, spowodowanych niszczącą działalnością mikroorganizmów.
Szybka identyfikacja zagrożenia
Jak to działa?
Sam pobór próbki jest prosty. W miejscu, co do którego istnieje podejrzenie obecności rozwijającej się pleśni, przykładane jest włókno, na końcu którego znajdują się trzy różne sorbenty, wychwytujące lotne związki organiczne z otoczenia. Po zakończeniu wyłapywania związków, włókno umieszcza się w chromatografie gazowym, w którym uwolnione z sorbentów związki ulegają rozdzieleniu, po czym trafiają do spektrometru mas, gdzie z kolei poddawane są analizie.
Wskaźniki aktywności grzybów pleśniowych
W trakcie prowadzonych badań udało się ustalić, że wśród około 150 lotnych związków organicznych, emitowanych przez różne gatunki grzybów pleśniowych rosnących na różnych materiałach organicznych, istnieją trzy grupy związków, wskazujących na aktywność biologiczną mikroorganizmów. Są to tzw. wskaźniki, bioindykatory aktywności metabolicznej pleśni. W sumie we wspomnianych trzech grupach wyróżniono około 12 związków, potwierdzających obecność aktywnej pleśni. To one pozwalają na ocenę ryzyka zniszczenia badanego materiału przez rozrastającą się pleśń. Obecność bioindykatorów świadczy o tym, że pleśń obecna w miejscu poboru próby jest w formie aktywnej, czyli zdolnej do wzrostu. Brak bioindykatorów wśród zbadanych związków wskazuje, że pleśń jest nieaktywna.
Ochrona zabytków
Narzędzie szybkiej detekcji zagrożenia
Można stwierdzić, że lotne wskaźniki aktywności grzybów pleśniowych są uniwersalnym probierzem obecności aktywnych grzybów, ponieważ są one emitowane przez różne gatunki, niezależnie od rodzaju materiału, na którym rosną. Tym samym stworzono narzędzie wczesnego wykrycia zagrożenia mikrobiologicznego, związanego z niszczącym działaniem grzybów pleśniowych. Metoda ta pozwala szybko zidentyfikować proces biodeterioracji, dzięki czemu działania zapobiegawcze mogą być podjęte odpowiednio wcześnie co pozwala ograniczyć straty materialne.
Autor: dr hab. Tomasz Sawoszczuk
- Katedra Mikrobiologii
- Wydział Towaroznawstwa i Zarządzania Produktem
- Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie