Uwolnić instytucje od paternalizmu. Nowy raport Centrum Polityk Publicznych UEK

Doniesienia naukowe
2022-04-29

Uwolnić instytucje od paternalizmu. Nowy raport Centrum Polityk Publicznych UEK

Model rządzenia oparty na dominacji decyzyjnej rządu i nieprzejrzystości procesu podejmowania decyzji za drzwiami gabinetów nie sprawdził się podczas pandemii - podkreślają eksperci Centrum Polityk Publicznych UEK

„Czas zmagań z epidemią podważył wiele stereotypów myślenia o państwie i jego instytucjach nie tylko w kontekście polskim” - piszą Rafał Matyja, Dariusz Mącarz i Artur Wołek, autorzy raportu „Rządzenie bez paternalizmu” przygotowanego pod patronatem Centrum Polityk Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Naukowcy zwracają uwagę na brak współpracy rządu z władzami samorządowymi. „Można to uznać za przejaw słabości państwa, którego skutki odczuwają przede wszystkim silniej uzależnione od jego wsparcia grupy obywateli. Niechęć do uzgadniania wprowadzanych restrykcji z reprezentacjami poszczególnych branż gospodarki i grup sektora publicznego była nie tylko dowodem arogancji władzy, ale także poważnym ograniczeniem skuteczności jej oddziaływania na życie społeczne” - czytamy.

Opracowanie wskazuje na podstawowe wady modelu w tworzeniu polityk publicznych, jaki funkcjonował przed 2020 r. i nie dotyczy tylko okresu rządów Zjednoczonej Prawicy. „Okres pandemii nie przyniósł jego korekty – przeciwnie – stanowił kontynuację w formie spotęgowanej i pogłębionej. Drogą do poprawy kondycji instytucji w Polsce jest uwolnienie jej polityki i życia publicznego od ciężaru paternalizmu wraz z towarzyszącymi mu cechami: centralizmem i osłabianiem ustrojowej pozycji samorządu, lekceważeniem partnerów społecznych, osłabianiem roli opozycji w parlamencie, pomijaniem opinii środowisk eksperckich i naukowych” - wskazują autorzy.

Analiza zmiany stylu rządzenia państwem po 2015 r. została oparta na porównaniu sposobu ustanawiania prawa przez rząd i większość parlamentarną tworzoną przez Prawo i Sprawiedliwość oraz koalicję Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego w tożsamych obszarach polityk publicznych w dwóch kadencjach. Została ona uzupełniona przeglądem uwag do legislacji dotyczącej zmian w sądownictwie i wymiarze sprawiedliwości oraz funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego.

Wnioski? Jeden z podstawowych: „Doszło do redefinicji wartości określających rządzenie – sprawczość została utożsamiona ze zdolnością wprowadzania założeń bez jakichkolwiek zmian i poprawek, w możliwie szybkim trybie i nierzadko z pominięciem formalnych reguł pracy legislacyjnej. Reguły te omijano także poprzez nadawanie projektom, które normalnie byłyby omawiane jako rządowe, statusu projektów poselskich”.

Raport wskazuje, że niespotykane wcześniej, błyskawiczne tempo przy pracach nad projektami poselskimi – obejmujące zarówno czas procedowania aktu, jak i ich liczbę – charakteryzowało przede wszystkim pierwsze osiemnaście miesięcy prac Sejmu VIII kadencji (40% ustaw uchwalonych w tym okresie stanowiły projekty posłów koalicji rządzącej).

Przywołując statystyki: Aż 105 ustaw, więc ponad 11% wszystkich projektów przyjęto w czasie krótszym niż miesiąc. W pierwszym roku VIII kadencji były to aż 44 ustawy (co stanowi 24,2% wszystkich uchwalonych ustaw). W drugim roku 21 ustaw (10%), w trzecim 15 (5,5%), a w ostatnim roku 25 ustaw (10,4%).

Autorzy raportu zaznaczają, że skrócenie czasu pracy przy projektach o wysokim priorytecie politycznym zmniejsza okno, w którym możliwa jest krytyka projektu, debata wokół jego aksjologii, weryfikacja przesłanek i dowodów stojących za projektowanymi rozwiązaniami. „Podważa to również zaufanie do stanowionego w ten sposób prawa. Można dostrzec ponadto osłabienie mechanizmów wzajemnej kontroli projektów w ministerstwach i urzędach centralnych” - piszą eksperci Centrum Polityk Publicznych.

Więcej:

https://politykipubliczne.pl/raport-rzadzenie-bez-paternalizmu/

Raport:

https://politykipubliczne.pl/wp-content/uploads/2022/04/36.-Rzadzenie-bez-paternalizmu.pdf

Kontakt:

Kontakt: Wojciech Sypek

E: sypekw@uek.krakow.pl

T: (+48) 537 637 807

https://politykipubliczne.pl/ 

***

Centrum Polityk Publicznych UEK jest akademickim ośrodkiem badań podejmującym kluczowe problemy administracji publicznej, gospodarki publicznej oraz zarządzania publicznego. Powołane do życia z początkiem 2020 r., działa w ramach Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej UEK. Z Centrum współpracuje kilkudziesięciu ekspertów z wiodących krajowych i międzynarodowych ośrodków badawczych.

Więcej na https://politykipubliczne.pl/ oraz na Facebooku https://www.facebook.com/CPPUEK i Twitterze: https://twitter.com/cppuek

Grafika ilustracyjna raportu

O autorze

Redakcja Uniwersytetu Ekonomicznego

Redakcja Uniwersytetu Ekonomicznego